Wszystko czego mi nie powiedziałeś. Osiem niedziel.

Kiedy Elżbieta nakrywała stół dla nieznajomej kobiety, musiała najpierw zdjąć z krzesła sweter zmarłego męża. Wisiał tam od lipca. Ciemnoszary, wełniany, z lekko wyciągniętymi rękawami. Wiktor narzucał go na ramiona podczas śniadań, nawet latem, bo od drzwi tarasowych ciągnęło chłodem. Elżbieta przez trzydzieści jeden lat małżeństwa powtarzała, żeby nie zostawiał ubrań w jadalni. Teraz sweter nie przeszkadzał już nikomu.
Zdjęła go ostrożnie, jakby wciąż znajdowały się w nim czyjeś ramiona. Przez chwilę trzymała przy twarzy, usiłując odnaleźć znajomy zapach. Nie było go. Pozostała woń wełny i szafy, której drzwi zawsze domykały się z charakterystycznym trzaskiem. To ją rozzłościło. Nie śmierć, nie samotność, nawet nie pusty dom, ale zwyczajne odkrycie, że zapach człowieka znika znacznie szybciej niż pamięć o nim.
Przewiesiła sweter przez oparcie kanapy i ustawiła na stole dwa talerze. Po chwili jeden zabrała. Nie chciała, żeby obca kobieta siedziała na miejscu Wiktora. Przesunęła więc nakrycie na drugą stronę, tam, gdzie zwykle siadała córka. Przyglądała się temu przez moment, po czym westchnęła. — Przecież to absurd — powiedziała głośno i przesunęła talerz z powrotem.
Miała pięćdziesiąt cztery lata, dorosłe dzieci, za sobą śmierć obojga rodziców, pogrzeby przyjaciół, kilka poważnych chorób i wystarczająco dużo życiowych rozczarowań, żeby wiedzieć, że nieszczęścia nie da się odwrócić odpowiednim ustawieniem talerzy. A jednak stała przy stole, zastanawiając się, czy wypada posadzić kogoś na miejscu człowieka, którego już nie było.
Zegar w przedpokoju wybił dwunastą. Do przyjazdu Doroty Kubiak pozostawała godzina. Elżbieta nie wiedziała o niej niemal nic. Nie miała pojęcia, dlaczego Wiktor znał tę kobietę, co ich łączyło ani dlaczego trzy miesiące po jego śmierci właśnie ona miała zasiąść przy ich niedzielnym stole.
Wiedziała tylko, że poprzedniego wieczoru, podczas krótkiej rozmowy telefonicznej, Dorota powiedziała coś, czego nie potrafiła wyrzucić z pamięci. „Nie wiem, czy powinnam przychodzić, pani Elżbieto”. Kiedy zapytała dlaczego, usłyszała: „Bo nie wiem, co pani mąż zdążył pani powiedzieć”. Odpowiedziała wtedy bez namysłu, że najwyraźniej nie wszystko. Po drugiej stronie zapadła cisza, a potem Dorota zapytała, czy na pewno chce ją poznać.
Teraz, stojąc w jadalni nad dwoma talerzami, Elżbieta nie była już tego taka pewna.

List znalazła w piątek. Nie szukała go. Potrzebowała jedynie dokumentów dla księgowej, która od dłuższego czasu przypominała o nierozliczonej fakturze. Gabinet Wiktora pozostawał niemal nietknięty. Na biurku leżały okulary do czytania, choć miał dwie inne pary. Obok stał kubek z napisem „Szef wszystkich szefów”, prezent od pracowników, z którego nigdy nie pił, bo uważał, że jest za ciężki. Na półce znajdowało się kilka książek, rachunki, pudełko z bateriami i niewielki nóż do otwierania listów, kupiony przed laty podczas wakacji we Włoszech.
Elżbieta znała każdą z tych rzeczy. Nie wiedziała natomiast, co z nimi zrobić. Po pogrzebie Zosia zaproponowała, że pomoże uporządkować gabinet. „Tata nie wróci, mamo” — powiedziała, a Elżbieta spojrzała na nią wtedy tak ostro, że córka natychmiast pożałowała swoich słów. „Wiem, że nie wróci. Nie jestem idiotką”. Zosia zaczęła płakać. Elżbieta nie przeprosiła.
Dopiero wieczorem zadzwoniła, pytając, czy dzieci bezpiecznie dojechały do domu. Rozmawiały o pogodzie i cenach paliwa. O gabinecie nie wspomniała żadna. Teraz Elżbieta otworzyła dolną szufladę i znalazła fakturę, której potrzebowała. Pod nią leżała zwykła biała koperta, bez znaczka. Na przedniej stronie Wiktor napisał: Ela. Otwórz, jeśli zechcesz.
Usiadła. Przez trzydzieści jeden lat nauczyła się rozpoznawać jego pismo nawet na niewyraźnych rachunkach. Litery pochylały się lekko w prawo, a duże „E” zawsze przypominało jej źle krzywą i odwróconą cyfrę trzy. Z tyłu koperty widniała data: 18 maja. Sześć tygodni przed śmiercią.
Przypomniała sobie tamten dzień. Była sobota. Wiktor pojechał rano po sadzonki pomidorów, chociaż oboje obiecywali sobie, że w tym roku nie będą już niczego uprawiać. Wrócił z dwunastoma krzakami, dwoma workami ziemi i sekatorem, którego nie potrzebowali. Pokłócili się o to. A właściwie ona się zdenerwowała, on żartował, aż w końcu oboje zaczęli się śmiać.
Wieczorem siedzieli na tarasie. Wiktor nalał im po kieliszku wina i powiedział, że chyba zrobił się stary. Kiedy zapytała dlaczego, odparł, że coraz częściej myśli o rzeczach, których nie zdążył zrobić. Na przykład powinien był wcześniej nauczyć się tańczyć.
— Ty? Przecież nie znosisz tańczyć.
— Właśnie dlatego powinienem był się nauczyć.
Pamiętała też, że później, kiedy wstali od stołu, objął ją od tyłu. Nie zrobił nic szczególnego. Położył dłonie na jej biodrach i przytulił policzek do włosów, tak jak robił to czasami w pierwszych latach małżeństwa. — Ela... — szepnął, lecz gdy zapytała, o co chodzi, milczał. Zniecierpliwiona powtórzyła pytanie. — Nic. Dobrze mi tak — odpowiedział.
Pamiętała, że się odsunęła. Nie dlatego, że nie chciała jego bliskości. Po prostu było jej gorąco, miała jeszcze posprzątać kuchnię i drażniło ją, że obejmuje ją właśnie wtedy, kiedy ona musi coś zrobić. Powiedziała, żeby dał jej skończyć. Puścił ją natychmiast.
Teraz, siedząc przy jego biurku, oddałaby bardzo wiele, żeby tamten wieczór wydarzył się raz jeszcze. Żeby pozwolić mu trzymać ręce na swoich biodrach. Żeby zapytać, co naprawdę chciał jej powiedzieć.
Otworzyła kopertę. W środku znajdowały się dwie kartki. Na pierwszej rozpoznała osiem nazwisk i numery telefonów. Żadnego z nazwisk nie znała. Na drugiej Wiktor napisał:

"Elu, nie wiem, jak zacząć, więc zacznę od tego, z czym zawsze miałem największy problem. Nie byłem z Tobą całkiem uczciwy. Nie chodzi o jedną sprawę. Nie chodzi też o to, co prawdopodobnie przychodzi Ci teraz do głowy.
Przez lata poznałem ludzi, o których Ci nie opowiadałem. Niektórym pomogłem. Innych skrzywdziłem. Zdarzało się, że jedno i drugie dotyczyło tej samej osoby.
Na drugiej kartce masz osiem nazwisk. Każdy z tych ludzi wie coś, czego Ty nie wiesz. Chciałbym, żebyś ich poznała. Najlepiej tutaj, w domu. Przy naszym stole. Ty zawsze umiałaś rozmawiać z ludźmi lepiej niż ja.
Nie musisz tego robić. Jeśli podrzesz ten list, zrozumiem. Ale jeśli kiedyś zechcesz wiedzieć więcej, nie pytaj wyłącznie o mnie. Zapytaj ich również o siebie.
W."

Pod podpisem znajdowało się jeszcze jedno zdanie. Przekreślone tak mocno, że długopis niemal przedziurawił papier. Elżbieta przysunęła kartkę do lampy i odczytała:  

"Wszystko robiłem dla naszego dobra."

Zapatrzyła się w te słowa. Wiktor używał tego zdania przez całe życie. Kiedy bez konsultacji zaciągnął kredyt na rozbudowę firmy. Kiedy odwołał wspólny wyjazd, bo pojawił się ważny klient. Kiedy sprzedał ich pierwsze mieszkanie, przekonany, że dom na obrzeżach miasta będzie znacznie lepszy. Nawet kiedy kupił jej samochód, którego wcale nie chciała. Dla naszego dobra. Było w tych słowach tyle samo troski co uporu.
Nie miała zamiaru płakać. Właśnie dlatego rozpłakała się tak gwałtownie, że musiała odłożyć kartkę, żeby nie zamoczyć pisma. Nie wiedziała, czy płacze z tęsknoty, gniewu, czy z upokarzającego odkrycia, że człowiek potrafi zostawić po sobie pytania, na które sam nie będzie już musiał odpowiadać.

— Mamo, nie rób tego — powiedziała Zosia, zanim Elżbieta zdążyła przeczytać pierwsze nazwisko.
Rozmawiały przez telefon w sobotnie przedpołudnie. Zosia stała na parkingu przed supermarketem, dzieci kłóciły się na tylnym siedzeniu, a jej mąż zapomniał zabrać portfela. Elżbieta słyszała, jak wnuczka domaga się czegoś, czego matka stanowczo odmawiała. Poczuła ukłucie tęsknoty za czasami, kiedy ich własny samochód wypełniał się podobnymi kłótniami.
— Nie wiesz nawet, co zamierzam zrobić — odpowiedziała.
— Zamierzasz zapraszać obcych ludzi, którzy znali tatę. To wystarczy.
— A jeśli mam ochotę?
— Mamo...
— Zosiu, nie musisz mówić do mnie tym tonem. Nadal potrafię podejmować decyzje.
Córka westchnęła i przyznała, że boi się, iż ktoś ją skrzywdzi. Elżbieta odparła, że nie byłby to pierwszy raz. — Właśnie dlatego — odpowiedziała Zosia, po czym dodała, że tata nie był idealny, ale był dobrym mężem.
Elżbieta popatrzyła na obrączkę. Nosiła ją nadal, choć ostatnio zrobiła się luźniejsza.
— Był moim mężem — odpowiedziała. — To nie zawsze znaczyło dokładnie to samo.
Po drugiej stronie zapadła cisza. Elżbieta natychmiast pożałowała tych słów. Zosia nie potrzebowała teraz nowej wersji własnego ojca. Przeprosiła więc i powiedziała, że jest trochę zmęczona. Kiedy córka zaproponowała, że przyjadą w niedzielę, odmówiła, tłumacząc, że ma już gościa.
— Kogo? — zapytała Zosia.
— Dorotę Kubiak.
— Kto to jest?
— Właśnie zamierzam się dowiedzieć.
Nie powiedziała córce, że myśl o tym spotkaniu budzi w niej coś więcej niż niepokój. Budzi również ciekawość, a nawet pewien rodzaj ożywienia. Po trzech miesiącach, podczas których każdy kolejny dzień przypominał poprzedni, nagle miała na co czekać. Wstydziła się tego bardziej, niż chciała przyznać. Jakby zainteresowanie czymkolwiek poza nieobecnym Wiktorem było pierwszą drobną niewiernością, na którą pozwoliła sobie po jego śmierci.

Dwie minuty przed trzynastą minut zadzwonił dzwonek. Elżbieta otworzyła niemal natychmiast. Dorota Kubiak stała na progu w beżowym płaszczu i ciemnych spodniach, trzymając pudełko z ciastem. Miała krótkie włosy, delikatne zmarszczki przy oczach i ten rodzaj urody, którego nie zauważa się od razu, lecz po chwili trudno oderwać od niego wzrok. Nie była szczególnie elegancka, nie wyglądała również na zaniedbaną. Sprawiała wrażenie kobiety, która od dawna nie zastanawia się rano, czy ktoś uzna ją za atrakcyjną.
Elżbieta poczuła irracjonalną ulgę, a zaraz potem wstyd. Przez całą noc wyobrażała sobie piękną, młodszą kobietę, która przychodzi do jej domu, siada na miejscu Wiktora i opowiada o latach namiętności przeżytych za plecami żony. Nie chciała tak myśleć, ale właśnie tak myślała.
— Dzień dobry. Chyba jestem trochę za wcześnie — powiedziała Dorota z niepewnym uśmiechem. Elżbieta spojrzała na zegarek i odparła, że zaledwie dwie minuty. — Zawsze się spóźniam albo przychodzę za wcześnie. W punkt jakoś nigdy nie potrafię — przyznała kobieta. — Mój mąż nie znosił spóźnień — zauważyła Elżbieta. — Wiem — odpowiedziała Dorota.
Jedno krótkie słowo. Zwyczajne, zupełnie naturalne. A jednak Elżbieta natychmiast poczuła ukłucie. Wiem. Ile jeszcze rzeczy wiedziała ta kobieta?
Odsunęła się, wpuszczając ją do środka. Dorota zdjęła płaszcz. Miała na sobie jasnoniebieską bluzkę, prostą, bez ozdób. Na lewej dłoni nosiła obrączkę, ale nie na serdecznym palcu, tylko na środkowym. Elżbieta zauważyła to natychmiast. Nie zapytała.
— Przyniosłam szarlotkę z kratką — powiedziała Dorota. — Nie wiedziałam, czy pani lubi.
— Lubię.
— Trochę mi się rozpadła w samochodzie.
— Tym lepiej. Nie będzie trzeba kroić.
Dorota roześmiała się z wyraźną ulgą. Przez moment patrzyły na siebie, nie bardzo wiedząc, co dalej. Elżbieta poczuła coś, czego się nie spodziewała. Sympatię. Niechętną, niemal obraźliwą sympatię do kobiety, której przecież wcale nie chciała polubić.
Przeszły do jadalni. Dorota zatrzymała się na progu, a jej spojrzenie powędrowało najpierw ku oknu wychodzącemu na ogród, potem ku zegarowi stojącemu na komodzie. Wreszcie zatrzymało się na fotografii Wiktora. Zdjęcie zrobiono dwa lata wcześniej podczas rodzinnych wakacji. Siedział przy stole w nadmorskiej restauracji, opalony, z rozpiętym kołnierzykiem koszuli i kieliszkiem wina w dłoni. Śmiał się z czegoś, co powiedziała Zosia.
Elżbieta pamiętała tamten wieczór. Wiktor wypił trochę za dużo i przez pół drogi do hotelu śpiewał piosenki, z których znał tylko refreny. Dorota podeszła bliżej fotografii. — To bardzo dobre zdjęcie — powiedziała. — Lubię je — odpowiedziała Elżbieta. — Wygląda tu na szczęśliwego. — Był szczęśliwy — odparła z taką stanowczością, że Dorota natychmiast odwróciła wzrok. — To dobrze — powiedziała tylko.
Usiadły przy stole. Elżbieta nalała zupę. Dorota przez pierwsze kilka minut jadła niewiele. Odpowiadała uprzejmie, ale krótko. Powiedziała, że mieszka niedaleko Wrocłąwia, pracuje w księgowości niewielkiej firmy i ma dziewiętnastoletniego syna. Kiedy Elżbieta zapytała, czy jest jedynakiem, Dorota przytaknęła, dodając, że najtrudniej nie dzwonić do niego każdego wieczoru z pytaniem, czy zjadł coś porządnego.
— Zosia twierdzi, że jestem nieznośna, kiedy pytam ją, czy dzieci mają czapki — przyznała Elżbieta. — A mają? — zainteresowała się Dorota. — Oczywiście, że nie. Dlatego pytam.
Obie się roześmiały. Przez chwilę rozmowa toczyła się zaskakująco swobodnie. O dzieciach, które dorastają szybciej, niż powinny. O matkach, które nie potrafią przestać się martwić. O dziwnej chwili, kiedy dorosły syn po raz pierwszy mówi, że nie przyjedzie na święta, bo ma już własne plany.
Dorota miała przyjemny, trochę niski głos. Nie mówiła szybko. Czasami zastanawiała się nad odpowiedzią, a kiedy nie wiedziała, co powiedzieć, nie próbowała zapełniać ciszy. Elżbieta zaczynała rozumieć, dlaczego Wiktor mógł ją lubić. Ta myśl zirytowała ją tak bardzo, że odstawiła łyżkę.
— Pani Doroto, nie chcę być nieuprzejma, ale chyba obie wiemy, że nie zaprosiłam pani tutaj dla rozmowy o dzieciach.
Dorota powoli skinęła głową. Elżbieta wzięła łyk wody i powiedziała, że może powinny przestać udawać. Kobieta zgodziła się bez protestu, więc Elżbieta zadała pytanie, które dręczyło ją od chwili znalezienia listu.
— Czy miała pani romans z moim mężem?
Nie zamierzała pytać tak bezpośrednio, ale kiedy słowa już padły, poczuła ulgę. Dorota spojrzała na nią ze zdumieniem, a potem pokręciła głową. Zaprzeczyła stanowczo, również wtedy, kiedy Elżbieta zapytała, czy rzeczywiście nigdy nic między nimi nie było. W jej twarzy nie dostrzegła zakłopotania. Raczej coś przypominającego smutek.
— A była pani w nim zakochana? — zapytała w końcu.
Dorota nie odpowiedziała od razu. Spojrzała przez okno. Deszcz, który od rana wisiał w powietrzu, właśnie zaczynał padać.
— Był taki czas, kiedy myślałam o pani mężu częściej niż o jakimkolwiek innym człowieku — powiedziała wreszcie.
Elżbieta poczuła, że zaciska palce na szklance. Odpowiedziała chłodno, że rozumie. — Nie. Chyba jeszcze nie — odparła Dorota, po czym natychmiast przeprosiła. Nie chciała, żeby zabrzmiało to w ten sposób. Gdyby Wiktor był dla niej kimś takim, jak podejrzewa jego żona, nie siedziałaby teraz przy tym stole. Nie miałaby odwagi spojrzeć Elżbiecie w oczy.

Robert Kubiak pił od początku małżeństwa. Dorota początkowo nie uważała tego za problem. Lubił spotykać się z kolegami. W piątki wracał późno. Czasami zasypiał w ubraniu na kanapie. Był przystojny, dowcipny i bardzo czuły, szczególnie kiedy chciał ją za coś przeprosić.
— Przez długi czas najbardziej lubiłam w nim właśnie te przeprosiny — powiedziała Dorota, obracając szklankę w dłoniach. — Potrafił przynieść mi kwiaty, ugotować kolację, powiedzieć dokładnie to, czego potrzebowałam. Po każdej awanturze znowu czułam się kochana.
Elżbieta nie przerywała. Dorota przez chwilę przyglądała się własnym palcom, a potem dodała, że dopiero po kilku latach zrozumiała, iż niektórzy ludzie potrafią być czuli tylko wtedy, kiedy wcześniej zrobili komuś krzywdę.
Kiedy urodził się Olek, przez pewien czas było lepiej. Robert bardzo chciał mieć syna. Nosił go na rękach, kąpał, opowiadał wszystkim, jaki z niego dumny ojciec. Dorota przypomniała sobie, jak kiedyś zasnął z małym na piersi. Obudziła się w nocy i zobaczyła ich na kanapie. Wyglądali tak pięknie, że aż się popłakała.
Elżbieta popatrzyła na nią uważniej. Dorota mówiła o tym człowieku bez nienawiści, jakby nadal przechowywała gdzieś obraz mężczyzny, którego kiedyś kochała, choć wiedziała, jak wiele zła później uczynił.
Potem Robert zaczął tracić pracę. Jedną, drugą. Twierdził, że wszyscy się na niego uwzięli, że nie ma szczęścia, że żona go nie wspiera. Pewnego dnia Dorota znalazła na jego telefonie wiadomości do innej kobiety. Kiedy zapytała, kto to jest, rzucił telefonem o ścianę. Nie w nią. Jeszcze nie wtedy.
— Powinna była pani odejść — powiedziała Elżbieta, zanim zdążyła pomyśleć.
Dorota spojrzała na nią i przez chwilę nie odpowiadała. Elżbieta poczuła, że powiedziała coś niewłaściwego. Zaczęła przepraszać, lecz Dorota przerwała jej łagodnie. — Nie szkodzi. Ja też wiele razy tak sobie mówiłam.
Odsunęła pusty talerz. Najdziwniejsze było to, tłumaczyła, że człowiek nie budzi się pewnego ranka z przekonaniem, że żyje z kimś niebezpiecznym. Najpierw zaczyna wybierać słowa. Później zastanawia się, w jakim humorze ktoś wróci. Potem uczy się rozpoznawać dźwięk klucza w zamku. A w końcu przestaje zapraszać ludzi do domu, bo nigdy nie wiadomo, co się wydarzy.
Elżbieta przypomniała sobie małżeństwo swoich rodziców. Ojciec nigdy nie uderzył matki, ale czasami wystarczało, że wchodził do kuchni, a wszystkie rozmowy natychmiast cichły. Nie pomyślała o tym od wielu lat.
— Co zrobił pani mąż? — zapytała.
Dorota przesunęła palcem po obrączce.
— Pomógł mi odejść.
Elżbieta spojrzała na nią z niedowierzaniem. Zapytała, czy naprawdę chodzi o Wiktora, a kiedy usłyszała potwierdzenie, chciała wiedzieć, w jaki sposób. Dorota wyjaśniła, że znalazł dla niej mieszkanie, zapłacił za pierwszy czynsz i kaucję, a później załatwił prawnika. Miał znajomego, który prowadził kancelarię.
— I wszystko to zrobił bezinteresownie? — zapytała Elżbieta.
Dorota lekko uniosła brwi. — A dlaczego pani pyta? — Bo go znałam — odpowiedziała Elżbieta.
Kobieta przyglądała się jej przez chwilę. — Ja też go znałam — powiedziała spokojnie.
Zdanie zabrzmiało niewinnie, ale przez moment między kobietami pojawiła się niewidzialna granica. Każda uważała, że ma do tego mężczyzny większe prawo. Elżbieta pierwsza odwróciła wzrok.
— Przepraszam — powiedziała. — Przyszła pani opowiedzieć o trudnych rzeczach, a ja cały czas zastanawiam się, czy panią całował.
Dorota popatrzyła na nią, po czym niespodziewanie się uśmiechnęła. Zapewniła po raz kolejny, że nie. Elżbieta przyznała, że przecież już to słyszała. — Ale jeśli to panią uspokoi, mogę powiedzieć jeszcze raz — zaproponowała Dorota.
Roześmiały się, tym razem szczerze. I właśnie w tej krótkiej chwili Elżbieta poczuła do Doroty coś, czego nie przewidziała. Nie współczucie. Nie zazdrość. Bliskość. Nie chciała tego uczucia, ale nie potrafiła mu zaprzeczyć.

Po obiedzie Dorota pomogła odnieść talerze do kuchni. Elżbieta protestowała tylko raz. Później pozwoliła jej wytrzeć sztućce, a kiedy obie stały przy zlewie, przypomniała sobie, jak w pierwszych latach małżeństwa robiła to z Wiktorem. On zmywał, ona wycierała. Zawsze twierdził, że nie rozumie, dlaczego trzeba wycierać naczynia, skoro i tak wyschną. Ona odpowiadała, że z tego samego powodu, dla którego należy ścielić łóżko, choć wieczorem znowu będzie się w nim spało.
Kiedy dzieci były małe, potrafili tak stać i rozmawiać przez godzinę. O wszystkim. Z czasem rozmowy zrobiły się krótsze. Nie dlatego, że przestali się kochać. Po prostu wiedzieli już o sobie tak dużo, że coraz rzadziej przychodziło im do głowy, żeby o coś zapytać. Teraz Elżbieta uświadomiła sobie, że przez ostatnie lata właściwie nie interesowała się przeszłością własnego męża. Znała ją. A przynajmniej tak sądziła.
— Mogę panią o coś zapytać? — odezwała się Dorota. Elżbieta skinęła głową. — Czy on był szczęśliwy?
Elżbieta odwróciła się ku niej i przypomniała, że już o to pytała. — Wiem. Ale teraz pytam trochę inaczej. Czy ostatnio był szczęśliwy?
Elżbieta zaczęła powoli układać suche sztućce w szufladzie. W ostatnich miesiącach Wiktor rzeczywiście zachowywał się inaczej. Częściej siedział wieczorami w ogrodzie. Mniej się denerwował. Kilka razy zaproponował spontaniczny wyjazd. W marcu chciał pojechać z nią do Pragi. Odmówiła. Miała umówionego dentystę, zaplanowaną wizytę u siostry i całe mnóstwo innych spraw, które wtedy wydawały się ważne. W kwietniu zaproponował tydzień we Włoszech. Powiedziała, że pojadą jesienią.
Jesienią. To słowo od lipca miało dla niej szczególnie gorzki smak.
— Myślę, że tak — odpowiedziała w końcu.
Dorota skinęła głową i powiedziała, że to dobrze. Kiedy Elżbieta zapytała, dlaczego ją to interesuje, wyjaśniła, że podczas ostatniej rozmowy Wiktor wydawał się czymś zmartwiony. Rozmawiali przez telefon w maju. Powiedział wtedy, że jest zmęczony odkładaniem pewnych spraw na później. Dorota zapytała, czy może mu jakoś pomóc, ale odparł, że chyba tym razem musi poradzić sobie sam.
Elżbieta patrzyła na nią dłuższą chwilę. Wiktor nigdy nie lubił prosić o pomoc, ale jeszcze bardziej nie lubił przyznawać, że zrobił coś źle.
— Mój mąż miał talent do komplikowania prostych rzeczy — powiedziała w końcu.
Dorota lekko się uśmiechnęła.
— Zauważyłam.

Usiadły w salonie z kawą. Na komodzie, obok fotografii Wiktora, stała mała drewniana figurka. Przedstawiała ptaka. Była niezdarna, miała zbyt dużą głowę, jedno skrzydło wyraźnie krótsze od drugiego i dziób przypominający kawałek złamanej kredki.
Dorota podeszła do niej i przez chwilę przyglądała się figurce. — Nadal ją pani ma — powiedziała. Elżbieta zmarszczyła brwi i zapytała, czy ją zna. — Olek ją zrobił. Miał wtedy siedem lat — wyjaśniła Dorota.
Wzięła ptaka do ręki, ostrożnie, jakby figurka mogła się rozpaść. W szkole dzieci miały przygotować prezent dla osoby, której chciały za coś podziękować. Większość robiła coś dla rodziców albo dziadków. Olek uparł się, że zrobi ptaka dla pana Wiktora.
Elżbieta patrzyła na figurkę. Pamiętała dzień, kiedy mąż ją przyniósł. Postawił na komodzie i powiedział, żeby zobaczyła, jaki dostał prezent. Kiedy zapytała od kogo, odpowiedział, że od pewnego małego chłopaka. Podobno lubił go bardziej niż własnego ojca. Wiktor roześmiał się wtedy. Ona też. Nigdy nie zapytała o tego chłopca ponownie.
Dorota odstawiła ptaka na miejsce. — Olek powiedział, że to wróbel. — Bardzo podobny — odparła Elżbieta z uśmiechem. — Wiktor też tak powiedział — przypomniała sobie Dorota.
Nagle, zupełnie niespodziewanie, oczy zaszły jej łzami. Odwróciła głowę. Elżbieta podała jej chusteczkę. Dorota przeprosiła i przyznała, że myślała, iż nie będzie już płakać. — Ja też tak myślałam — odpowiedziała Elżbieta.
Przez chwilę stały obok siebie. Dwie kobiety, których życia zetknęły się za sprawą jednego mężczyzny. Jedna straciła człowieka, z którym dzieliła łóżko i codzienność. Druga człowieka, któremu zawdzięczała możliwość rozpoczęcia wszystkiego od nowa.
Elżbieta nagle zrozumiała coś nieprzyjemnego. Przez cały czas chciała wiedzieć, kim Dorota była dla Wiktora. Ani razu nie zastanowiła się, kim Wiktor był dla Doroty.
— Dużo mu pani zawdzięczała — powiedziała. Dorota przytaknęła, a Elżbieta dodała, że nigdy o tym nie wiedziała.
Kobieta spuściła wzrok. Wiedziała, że Elżbieta nie miała pojęcia o całej sprawie. Kiedy zapytała, czy Wiktor dawał jej pieniądze, potwierdziła. Na początku było to kilkanaście tysięcy złotych, może trochę więcej, nie licząc kosztów prawnika.
— W którym roku? — zapytała Elżbieta.
— Dwa tysiące trzynastym.
Coś poruszyło się w jej pamięci. Rok, w którym Wiktor sprzedał motorówkę. Kupił ją poprzedniej jesieni. Starą, wymagającą remontu, ale był z niej niezwykle dumny. Przez całą zimę oglądał w internecie części, rozmawiał ze znajomymi o silnikach i planował wakacje na jeziorach. A potem, w czerwcu, nagle ją sprzedał.
Elżbieta pamiętała, że była zła. Motorówka kosztowała ich sporo pieniędzy, a Wiktor zdążył użyć jej zaledwie kilka razy. Twierdził, że potrzebuje gotówki na rozliczenia w firmie. Nie sprawdziła. Nie miała powodu.
Teraz popatrzyła na Dorotę. — Sprzedał dla pani łódź — powiedziała. Kobieta zdumiała się, pytając, jaką łódź ma na myśli, ale Elżbieta pokręciła głową i odparła, że to nieważne.
A właśnie to było ważne. Nie pieniądze, nie motorówka, nawet nie to, że Wiktor podjął decyzję bez jej wiedzy. Najbardziej bolało ją, że pamiętała własne pretensje. Pamiętała, jak przez tydzień wypominała mu tę sprzedaż, jak zarzucała mu lekkomyślność i jak powiedziała, że jest już chyba za stary na takie dziecinne zachcianki.
A on nie bronił się. Nie powiedział ani słowa.
Przez czternaście lat żyła więc z przekonaniem, że miała rację. Teraz okazywało się, że mogła być niesprawiedliwa. Co gorsza, nie miała już kogo przeprosić.
— Dlaczego mi nie powiedział? — zapytała cicho.
Dorota milczała. Elżbieta nie potrafiła tego zrozumieć. Przecież to była dobra rzecz, pomagał kobiecie z dzieckiem. Dlaczego miałby ukrywać to przed żoną?
Dorota zaczęła nerwowo przesuwać palcami po pasku zegarka. Elżbieta zauważyła to natychmiast. Kobieta podniosła wreszcie wzrok i powiedziała, że Wiktor prawdopodobnie bał się jej reakcji.
— Na co? Na to, że komuś pomaga? — zapytała Elżbieta.
— Nie. Na to, że dowie się pani, komu.
Elżbieta patrzyła na nią bez słowa, a kiedy poprosiła o wyjaśnienie, Dorota odłożyła figurkę ptaka, którą nieświadomie znowu wzięła do ręki. Przez chwilę stała nieruchomo.
— Pani Elżbieto, czy pamięta pani lipiec dwa tysiące trzynastego roku?

Pierwszym wspomnieniem była burza. Nie Dorota. Nie dziecko. Burza. Elżbieta pamiętała, że wiatr połamał wtedy gałęzie starej jabłoni. Deszcz padał tak gwałtownie, że woda wlewała się pod drzwi tarasowe, a gdzieś w okolicy piorun uszkodził linię energetyczną. Przez kilka godzin nie było prądu.
Wiktor wyjechał służbowo. Zosia miała gorączkę i leżała w swoim pokoju. Paweł nocował u kolegi. Elżbieta siedziała w kuchni przy świeczce, próbując dodzwonić się do matki, która od kilku dni przebywała w szpitalu. Była zła, zmęczona i przestraszona. Pamiętała to wszystko bardzo wyraźnie.
A potem przypomniała sobie pukanie. Dzwonek nie działał bez prądu, więc ktoś mocno uderzył w drzwi. Trzy razy. Przerwa. Jeszcze dwa.
Elżbieta poczuła, że robi jej się zimno. Odwróciła się ku Dorocie i zapytała, czy była wtedy w ich domu. Kobieta skinęła głową. Stała przy tych samych drzwiach, przez które weszła dzisiaj.
Miała wtedy trzydzieści dwa lata, Olek pięć. Robert wrócił pijany i zrobił awanturę. Tym razem uderzył ją przy dziecku. Olek zaczął płakać, więc ojciec kazał mu się zamknąć. Kiedy chłopiec nie przestawał, złapał go za ramię. Dorota zawahała się, zanim przyznała, że wtedy pierwszy raz naprawdę się przestraszyła. Nie o siebie. O syna.
Elżbieta zamknęła oczy. — Zabrałam go i wyszłam — mówiła Dorota. — Miał na sobie piżamę. Nie zdążyłam go nawet porządnie ubrać.
W pamięci Elżbiety zaczęła wyłaniać się dziecięca twarz. Mały chłopiec, jasne włosy przyklejone do czoła, zielona kurtka o kilka numerów za duża. Dorota wyjaśniła, że znała ich adres, bo Robert kiedyś go jej podał. Był zły na Wiktora za jakąś sprawę w pracy. Powiedział, że jeśli kiedykolwiek będzie miała kłopoty, może spróbować szukać pomocy właśnie u niego. Dorota nie wiedziała, czy mówił to poważnie, czy tylko chciał mu dokuczyć.
Nie miała wtedy dokąd pójść. Matka mieszkała daleko, siostra była za granicą. Nie chciała wracać do domu. Myślała, że Wiktor może znać kogoś, kto im pomoże.
— Zapukałam. Pani otworzyła.
Elżbieta usiadła powoli, jakby nogi nagle przestały utrzymywać jej ciężar. Dorota pozostała przy komodzie. Przypomniała, że Elżbieta powiedziała wtedy, iż jest sama w domu z dziećmi i nie może wpuszczać obcych ludzi.
— Pani mąż miał wtedy jakiś konflikt w pracy — powiedziała cicho Elżbieta. — Ostrzegał mnie, żebym uważała, gdyby ktoś obcy przyszedł i pytał o niego.
Dorota znieruchomiała. Chciała wiedzieć, przed kim ją ostrzegał. Elżbieta jednak nie znała odpowiedzi. Wiktor nie podał żadnego nazwiska. Powiedział tylko, że jeden z byłych pracowników robi problemy i że nie należy wdawać się z nim w rozmowy.
— Ja nie byłam żadnym zagrożeniem, pani Elżbieto — powiedziała Dorota.
To zdanie zabolało bardziej niż oskarżenie. Elżbieta próbowała odpowiedzieć, że wie, ale Dorota pokręciła głową.
— Nie. Wtedy pani nie wiedziała. I ja to rozumiem. Dzisiaj naprawdę rozumiem. Miała pani własne dzieci, męża poza domem, burzę, ciemność. Przyszła obca kobieta z dzieckiem. Być może też bym się przestraszyła.
Urwała, po czym dodała znacznie ciszej:
— Ale ja wtedy nie potrzebowałam, żeby pani mnie rozumiała. Potrzebowałam, żeby pani otworzyła drzwi.
Elżbieta poczuła pieczenie pod powiekami. Pamiętała już wszystko. Pamiętała, jak tamta kobieta prosiła, czy może wejść chociaż na chwilę. Pamiętała, że Olek przyciskał twarz do jej mokrego płaszcza. Pamiętała również własną odpowiedź: Proszę zadzwonić na policję. Ja nie mogę się mieszać w takie sprawy.
Dorota skinęła głową, jakby usłyszała te słowa po raz drugi. Elżbieta otworzyła usta, ale nie wydobył się z nich żaden dźwięk.
Przypomniała sobie, że zamknęła drzwi. Przekręciła zamek, a potem wróciła do kuchni. Pamiętała nawet, że była zdenerwowana. Nie z powodu tamtej kobiety, lecz z powodu Wiktora. To przez jego zawodowe konflikty obcy ludzie przychodzili teraz pod ich dom. Przez chwilę obawiała się, że ktoś jeszcze zapuka. Później poszła na górę sprawdzić, czy Zosia nie ma wyższej temperatury. Zasnęła przed północą, a następnego dnia o całej sprawie prawie zapomniała.
— Boże — powiedziała teraz.
Dorota odwróciła się ku oknu. Elżbieta zakryła usta dłonią. Nie płakała. Jeszcze nie. Zapytała wreszcie, dlaczego Dorota nie powiedziała jej tego od razu, przy obiedzie. Kobieta odpowiedziała spokojnie, że chciała najpierw opowiedzieć o Wiktorze.
— A ja przez cały czas myślałam, że pani z nim sypiała — wyznała Elżbieta. — Nie wie pani, co sobie wyobrażałam. Że była pani młodsza, piękniejsza. Że miał z panią jakieś życie, o którym nigdy mi nie powiedział. Że dawał pani to, czego może już nie chciał dawać mnie.
Urwała, dopiero teraz słysząc własne słowa. Dorota usiadła naprzeciwko niej.
— Mnie pani mąż dał coś zupełnie innego — powiedziała. — Poczucie, że nie muszę już żyć w strachu.
Elżbieta patrzyła na nią długo. — A ja zamknęłam pani drzwi.
Dorota nie zaprzeczyła. Nie próbowała jej pocieszać. I właśnie to było najtrudniejsze.

Przez kilka minut obie milczały. Deszcz powoli słabł. Z ogrodu dobiegł krzyk sójki. Ktoś przejechał ulicą, rozchlapując wodę z kałuży. Zwyczajne niedzielne popołudnie trwało nadal, choć dla Elżbiety nie było już zwyczajne.
Zapytała w końcu, czy Wiktor wiedział o tym, co wydarzyło się tamtej nocy. Dorota przytaknęła. Powiedziała mu kilka dni później. Kiedy Elżbieta chciała wiedzieć, jak zareagował, Dorota zastanowiła się przez chwilę.
— Najpierw długo milczał — odpowiedziała. — Chyba był bardziej zawstydzony niż zły.
Elżbieta opuściła głowę. Wyobraziła sobie Wiktora słuchającego opowieści o tamtej nocy. Znała jego reakcje. Kiedy coś go naprawdę poruszało, milkł. Przestawał żartować. Wpatrywał się gdzieś obok rozmówcy, jakby musiał najpierw uporządkować własne myśli.
— Potem przeprosił mnie za panią — powiedziała Dorota.
Elżbieta poczuła się tak, jakby ktoś ją uderzył. Nie gwałtownie. Raczej z opóźnieniem, kiedy dopiero po chwili dociera ból. Wyszeptała, że jej Wiktor nic nie powiedział.
— Poprosiłam go o to — wyjaśniła Dorota.
Elżbieta podniosła wzrok, nie rozumiejąc. Dorota przez chwilę przyglądała się swoim dłoniom. Była wtedy bardzo zła. Nie tylko na Roberta, na wszystkich. Na siebie również. Wstydziła się, że musi prosić obcych ludzi o pomoc, że nie ma pieniędzy, że jej dziecko widziało rzeczy, których nigdy nie powinno zobaczyć.
Kiedy Wiktor powiedział, że porozmawia z żoną, poprosiła, żeby tego nie robił. Elżbieta nie rozumiała dlaczego.
— Bo chciałam, żeby pani zapamiętała tamtą noc — przyznała Dorota.
Elżbieta znieruchomiała. Dorota zacisnęła dłonie. Nie była z tego dumna. Przez jakiś czas chciała nawet przyjechać tutaj jeszcze raz, powiedzieć Elżbiecie wszystko, zobaczyć, jak się tłumaczy, jak się wstydzi. Ale potem miała już inne życie. Pracę. Rozwód. Olka, który budził się w nocy z płaczem. Nie miała siły żyć również cudzą winą.
Wiktor obiecał uszanować jej decyzję. Dorota sądziła jednak, że nigdy nie pogodził się z tym, iż żona nie wie, co się wydarzyło.
Elżbieta odwróciła twarz. Przez czternaście lat jej mąż nosił w sobie pamięć o jej postępowaniu. Nie wyrzucił jej tego podczas kłótni. Nie wykorzystał, kiedy oskarżała go o egoizm. Nie powiedział nawet wtedy, kiedy wypominała mu sprzedaną motorówkę. Milczał. A teraz, po jego śmierci, prawda przyszła do domu i usiadła naprzeciwko niej przy stole.
— To dlatego zostawił pani nazwisko — powiedziała.
Dorota wzruszyła lekko ramionami. Nie wiedziała, czy taki był jego zamiar. Elżbieta sięgnęła po kartkę leżącą na stoliku i przeczytała drugie nazwisko.
— Stefan Wolski.
Dorota zesztywniała. Zmiana była niewielka. Przestała poruszać palcami, którymi dotąd gładziła pasek zegarka. Ale Elżbieta ją zauważyła. Zapytała, czy zna tego człowieka. Dorota potwierdziła, nazywając go starą znajomością. Wiktor również go znał, ale kobieta nie chciała powiedzieć niczego więcej.
Elżbieta odłożyła kartkę. Miała już dosyć odpowiedzi składających się z jednego słowa.
— Pani Doroto, przez trzy miesiące próbowałam nauczyć się żyć bez Wiktora. A teraz dowiaduję się, że żyłam z człowiekiem, którego nie znałam.
— Znała go pani — odpowiedziała łagodnie Dorota.
— Nie całego.
— Czy kogokolwiek znamy całego?
Elżbieta chciała odpowiedzieć, ale pomyślała o własnym milczeniu. O tamtej nocy. O tym, że nawet przed sobą ukryła wspomnienie kobiety z dzieckiem stojącej na deszczu. Przez chwilę nie wiedziała, czy ma większy żal do Wiktora, czy do siebie.
— Chyba zaczynam rozumieć, dlaczego nie powiedział mi o wszystkim — odezwała się w końcu. — Może bał się, że przestanę go kochać.
Dorota przez dłuższą chwilę milczała.
— A może bał się, że będzie pani musiała przestać kochać samą siebie taką, za jaką się pani uważała.
Elżbieta poczuła gniew. Prawdziwy, gwałtowny. Przez moment miała ochotę powiedzieć Dorocie, żeby wyszła. Że nie ma prawa tak do niej mówić. Że była przecież obcą kobietą, która wtargnęła do jej życia z cudzymi sekretami i teraz wydaje sądy o rzeczach, których nie rozumie.
Otworzyła usta, ale nic nie powiedziała. Jeszcze kilka godzin wcześniej uważała siebie za osobę, która nigdy nie zostawiłaby kobiety z dzieckiem na deszczu. A jednak to zrobiła.

Dorota wyszła po siedemnastej. Elżbieta odprowadziła ją do drzwi. W przedpokoju przez chwilę stały naprzeciwko siebie, niezręcznie, jak dwie kobiety, które powiedziały sobie za dużo, żeby rozstać się zwyczajnym „do widzenia”, a za mało, żeby zrozumieć, co właściwie się między nimi wydarzyło.
Dorota włożyła płaszcz i podziękowała za obiad. Elżbieta również podziękowała jej za przyjście, a kiedy kobieta sięgnęła po torebkę, zapytała jeszcze, czy Olek pamięta tamtą noc. Dorota znieruchomiała. Nie wiedziała, jak dużo zapamiętał. Nigdy jednak nie pytał o Elżbietę.
Poczuła ulgę. Wstydliwą, małą ulgę. Dorota dostrzegła jej reakcję.
— Ale pamięta pani dom — powiedziała.
Elżbieta popatrzyła na nią pytająco. Dorota wyjaśniła, że kiedyś przejeżdżali tędy samochodem. Olek miał wtedy dziesięć albo jedenaście lat. Zobaczył ogrodzenie i zapytał, czy to ten dom. Kiedy matka potwierdziła, powiedział tylko: „Pamiętam, że było tam ciepło”.
Elżbieta spuściła głowę. Ciepło. W domu, w którym nie pozwoliła im się ogrzać. Poczuła pieczenie pod powiekami i wyszeptała przeprosiny.
Dorota nie odpowiedziała od razu. Potem położyła dłoń na jej ramieniu. Krótko. Bez czułości, której jeszcze między nimi nie było, ale również bez niechęci.
— Wiem — powiedziała.
Otworzyła drzwi, a Elżbieta wyszła z nią na ganek. Deszcz przestał padać. Chmury rozstąpiły się nieznacznie, a nad ogrodem pojawił się wąski pas bladego światła. Dorota zeszła po schodach. Przy furtce zatrzymała się i odwróciła.
— Pani Elżbieto! Gdyby Wiktor dzisiaj tutaj był, chyba bardzo by się cieszył, że się spotkałyśmy.
Elżbieta popatrzyła na nią i odpowiedziała, że nie wie, czy sama by się cieszyła. Dorota uśmiechnęła się smutno. — Ja też nie wiem — przyznała.
Wsiadła do samochodu. Elżbieta obserwowała, jak uruchamia silnik, włącza kierunkowskaz i powoli odjeżdża. Dopiero wtedy weszła do domu. Zamknęła drzwi i przekręciła zamek. Dźwięk był krótki, metaliczny. Znała go doskonale, ale tym razem przez chwilę stała z dłonią na klamce. Myślała o kobiecie, która czternaście lat wcześniej usłyszała dokładnie ten sam dźwięk. Z drugiej strony drzwi.

Wieczorem Elżbieta nie sprzątnęła stołu. Zabrała tylko talerze. Zostawiła szklanki, serwetki i niedojedzoną szarlotkę. W salonie zapaliła lampę. Zegar wybił dziewiętnastą.
Wiktor o tej porze zwykle oglądał wiadomości. Siedział w fotelu, przekładał pilota z jednej ręki do drugiej i komentował wszystko, co działo się na ekranie. Elżbieta narzekała, że za dużo się denerwuje. Kiedy mówiła, żeby w takim razie przestał oglądać wiadomości, odpowiadał, że skąd będzie wiedział, na co się denerwować. Zawsze ją to śmieszyło.
Teraz fotel stał pusty. Usiadła w nim. Nie dlatego, że było jej wygodnie. Chciała przez chwilę zobaczyć pokój z jego miejsca. Okno, regał, fotografię stojącą na komodzie, drzwi do kuchni. Wszystko wyglądało prawie tak samo.
Jej ulubiony fotel stał naprzeciwko. Przez trzydzieści jeden lat Wiktor oglądał ten pokój również z jej obecnością. Czy była dla niego tak oczywista jak regał albo lampa? Czy nadal widział w niej kobietę, którą poznał podczas studiów? Tamtą młodą dziewczynę, która potrafiła pojechać z nim nad morze bez żadnego planu, tylko dlatego, że powiedział, iż nie widział jeszcze Bałtyku zimą?
Przypomniała sobie, jak całowali się wtedy na pustej plaży. Był luty. Wiatr sypał im piaskiem w twarze, a Wiktor miał tak zmarznięte dłonie, że kiedy wsunął je pod jej kurtkę, pisnęła i odepchnęła go ze śmiechem. Później schronili się w małym pensjonacie. Nie mieli pieniędzy na porządny pokój. Wynajęli najtańszy, z łóżkiem pod oknem i kaloryferem, który stukał przez całą noc.
Pamiętała ich młode ciała, zimne stopy, zapach wilgotnych włosów i szczęście tak wielkie, że zupełnie niepotrzebujące uzasadnienia. Nie wiedzieli wtedy, czy będą razem. Nie mieli wspólnego mieszkania, dzieci, kredytu, samochodu ani żadnej z tych rzeczy, które z czasem zaczęli nazywać życiem. Mieli siebie.
Wiktor pocałował ją tamtej nocy w kark i zapytał, co będzie, jeśli im się nie uda. Roześmiała się, bo nie rozumiała, dlaczego miałoby się nie udać. Kiedy wyjaśnił, że chodzi o nich, odpowiedziała beztrosko, że przynajmniej będą mieli co wspominać.
Teraz siedziała w jego fotelu i płakała. Nie dlatego, że Wiktor umarł. Nie tylko dlatego. Płakała również nad tamtymi dwojgiem młodych ludzi, którzy naprawdę wierzyli, że jeśli będą się kochać wystarczająco mocno, nic ważnego nie zdoła ich rozdzielić.
A przecież przez trzydzieści jeden lat zdarzyło im się tyle razy siedzieć naprzeciwko siebie, nie mając sobie nic do powiedzenia. Tyle razy zasypiać obrażonym. Tyle razy odwracać się do siebie plecami i odkładać bliskość na jutro. I zawsze wydawało się, że czasu jest jeszcze bardzo dużo.
Elżbieta sięgnęła po fotografię i przesunęła kciukiem po twarzy Wiktora. — Ty stary draniu — powiedziała cicho.
Nie miała pojęcia, dlaczego się uśmiecha. Może dlatego, że przypomniała sobie jego minę, kiedy po raz pierwszy zobaczył ich córkę. Może dlatego, że Dorota opowiedziała jej dzisiaj o człowieku, którego nie znała. A może dlatego, że mimo wszystkiego nadal go kochała.
I właśnie to zaczynało ją przerażać. Bo jak można jednocześnie tęsknić za kimś tak bardzo i mieć ochotę powiedzieć mu rzeczy, których być może nigdy by nie wybaczył?

Telefon zadzwonił o dwudziestej drugiej. Zosia chciała wiedzieć, czy matka jeszcze nie śpi i jak przebiegło spotkanie. Elżbieta spojrzała na stół i odpowiedziała, że dobrze. Zjadły obiad, porozmawiały. Córka dopytywała, czy rozmawiały o ojcu i czego się dowiedziała.
Elżbieta milczała. Wreszcie powiedziała, że był dobrym człowiekiem. Zosia westchnęła z ulgą. — Widzisz? Mówiłam ci — odpowiedziała.
Elżbieta zamknęła oczy. Przez chwilę miała ochotę opowiedzieć córce wszystko. O Dorocie, o Robercie, o chłopcu stojącym na deszczu, o własnym wstydzie. Ale kiedy wyobraziła sobie głos Zosi, jej zdumienie, a potem rozczarowanie, zabrakło jej odwagi.
— Mamo? Wszystko w porządku? — zapytała córka.
Elżbieta spojrzała na fotografię Wiktora.
— Tak. Wszystko w porządku.
Odłożyła telefon. Dopiero po chwili dotarło do niej, że właśnie zrobiła dokładnie to samo, co przez cały dzień zarzucała mężowi. Powiedziała nieprawdę, żeby oszczędzić komuś zmartwienia. A może przede wszystkim sobie wstydu.
Przez kilka minut siedziała nieruchomo. Potem wzięła kartkę z nazwiskami. Drugie należało do Stefana Wolskiego. Pod spodem widniał numer telefonu, żadnych dodatkowych informacji. Wybrała go, zanim zdążyła zmienić zdanie.
Mężczyzna odebrał po kilku sygnałach. Miał niski, lekko zachrypnięty głos. Kiedy usłyszał, że rozmawia z Elżbietą Rudzką, żoną Wiktora, przez chwilę milczał, a potem powiedział, że rozumie. Domyślał się, iż kiedyś zadzwoni.
Elżbieta wyjaśniła, że mąż zostawił jej jego numer i chciałaby porozmawiać. Stefan zapytał, czy chodzi o Wiktora, a kiedy potwierdziła, chciał wiedzieć, co dokładnie ją interesuje. Nie potrafiła odpowiedzieć. Chyba wszystko.
Mężczyzna westchnął cicho. — To może potrwać — zauważył.
Elżbieta zaproponowała więc spotkanie w przyszłą niedzielę, u niej w domu, przy obiedzie. Stefan był zaskoczony zaproszeniem, ale po chwili się zgodził. Kiedy chciała już zakończyć rozmowę, zapytał, czy odwiedziła ją Dorota.
Elżbieta znieruchomiała. Potwierdziła, że była dzisiaj. Stefan chciał wiedzieć, co powiedziała, ale Elżbieta poczuła niechęć. Znowu ludzie rozmawiali ze sobą o rzeczach, o których ona nie wiedziała. Odpowiedziała więc chłodno, że to chyba jej sprawa. Mężczyzna natychmiast przeprosił.
Przez chwilę milczeli. Elżbieta zapytała, czy również znał Dorotę Kubiak. Okazało się, że tak, i to od dwa tysiące trzynastego roku. Chciała wiedzieć, czy pomagał jej wtedy, kiedy miała problemy z mężem.
— Chciałem — powiedział wreszcie.
Elżbieta zmarszczyła brwi i poprosiła, żeby wyjaśnił, co to znaczy. Stefan odparł, że to długa historia, którą wolałby opowiedzieć osobiście. Kiedy jednak stwierdziła, że ma czas, przez chwilę nie odpowiadał. Słyszała odległy dźwięk telewizora, a potem trzask zamykanych drzwi. Najwyraźniej przeszedł do innego pokoju.
— Dorota opowiedziała pani o tamtej nocy? — zapytał.
Elżbieta poczuła, jak zaciska dłoń na telefonie. Potwierdziła, że wie o jej przyjściu z dzieckiem i że nie wpuściła ich do domu. Stefan milczał, a gdy powiedziała, że nie musi jej niczego tłumaczyć, bo doskonale wie, jak się zachowała, zapewnił, że nie zamierzał jej oskarżać.
— Więc dlaczego pan pyta? — odpowiedziała ostro.
— Bo chciałem wiedzieć, czy powiedziała pani, jak dotarła wtedy pod państwa dom.
Elżbieta zmarszczyła brwi. Nie rozumiała, dlaczego miałoby to mieć znaczenie. Nie zapytała o to Doroty. Stefan wyjaśnił, że nie miała wtedy samochodu.
— Więc ktoś ją podwiózł — powiedziała.
— Tak. Ja.
Przez chwilę nie potrafiła znaleźć odpowiedzi. Zapytała, czy naprawdę to on przywiózł Dorotę z pięcioletnim Olkiem. Stefan potwierdził, dodając, że pamięta tamtą noc bardzo dokładnie.
Elżbieta zamknęła oczy. Przed oczami stanęła jej burza, ciemność, młoda kobieta i mały chłopiec przytulony do jej boku. Zapytała, czy Stefan był przy tym, kiedy Dorota zapukała do ich drzwi. Przyznał, że tak, ale nie wysiadał z samochodu. Stał naprzeciwko domu. Widział, jak Elżbieta otworzyła drzwi, jak Dorota próbowała z nią rozmawiać i jak je zamknęła.
Elżbieta poczuła gorąco na twarzy.
— Dlaczego pan nie wysiadł? — zapytała.
Mężczyzna milczał. Kiedy powtórzyła pytanie, wyjaśnił, że miał własne powody, żeby nie chcieć spotkać Wiktora. Elżbieta przypomniała mu, że męża nie było wtedy w domu. Stefan wiedział o tym, ale nadal nie chciał się pokazać.
— Więc co pan zrobił? — zapytała.
Stefan zaczerpnął powietrza. Kiedy Dorota wróciła do samochodu, powiedziała mu, że nie ma dokąd pójść i że Robert może ich szukać. On odpowiedział, że nie może zabrać jej do siebie. Miał żonę, dzieci i nie chciał, żeby ktokolwiek dowiedział się, iż pomaga Dorocie.
— I zostawił ją pan? Z dzieckiem? — zapytała Elżbieta z niedowierzaniem.
— Tak.
— Gdzie?
Stefan milczał przez chwilę. Potem powiedział, że wysadził ich na przystanku niedaleko domu Elżbiety. Czekał, aż deszcz trochę osłabnie, ale w końcu musiał odjechać.
Przez długą chwilę Elżbieta słyszała tylko jego oddech. Mężczyzna przeprosił i powiedział, że nie chciał o tym rozmawiać przez telefon. W niedzielę przyjedzie i opowie wszystko.
Elżbieta nie wiedziała, czy przepraszał za tamtą noc, czy za to, że właśnie jej o niej opowiedział. Pożegnała się i rozłączyła.
Przez kilka minut siedziała bez ruchu. Powinna była czuć gniew. Człowiek wiedział, że kobieta z małym dzieckiem ucieka przed przemocą, a mimo to zostawił ich na deszczu. Powinna była pomyśleć, że to niewybaczalne.
Zamiast tego poczuła coś znacznie gorszego. Ulgę. Tak wyraźną i nieoczekiwaną, że aż się jej przestraszyła. Nie była jedyną osobą, która tamtej nocy mogła pomóc Dorocie. Nie była jedyną, która tego nie zrobiła.
Elżbieta spojrzała na sweter Wiktora leżący na kanapie. Pomyślała, że gdyby żył, opowiedziałaby mu teraz o wszystkim. O swojej rozmowie z Dorotą, o Stefanie, o własnym wstydzie. Zapytałaby go, co o tym myśli. Może powiedziałby coś rozsądnego. Może próbowałby ją usprawiedliwić. Może wziąłby ją za rękę.
Wstała, podeszła do stołu i zaczęła zbierać szklanki. Przy miejscu, na którym siedziała Dorota, pozostała złożona serwetka. Wzięła ją do ręki. Była zwyczajna, biała, lekko pognieciona. Dorota przez cały obiad wycierała nią palce, choć właściwie nie było takiej potrzeby.
Elżbieta przypomniała sobie jej twarz, kiedy mówiła o synu. I własną, zawstydzającą ulgę po rozmowie ze Stefanem. Zrozumiała wtedy coś, czego jeszcze rano nie chciałaby o sobie wiedzieć.
Nawet teraz bardziej pragnęła dowiedzieć się, że nie była jedyną winną, niż że Dorota naprawdę została ocalona.